सुन्ताला खेती गर्ने तरीका

हाम्रो देश को मध्य पहाडि क्षेत्रमा हुने १ निकै प्रख्यात फल हो सजिलो तरिकाले वुझ्दा समुन्द्रि सतहदेखि ८०० मिटर माथि र २२०० मिटर देखि तलको भूभागमा उत्तम हुन्छ।

सर्व प्रथम हामिले सुन्ताला को लागि नर्सरि तयार गर्नु पर्दछ।यसको लागि हामिले हल्का दोमट,छिद्रता भयको तथा पागो माटो भएको जमिन छनोट गर्नु पर्दछ।यस प्रकारको जमिन लाइ ३ पटक खन जोत गरि अन्तिम जोताइ गर्दा प्रति वर्गमिटर मा ४किलो गोवरमल,१०० ग्राम पोटास,१०० ग्राम युरिया,१०० ग्राम नाइट्रोजन र१०० ग्राम फस्फोरस हाल्नुहोस्।तेस्तै ढुशि जन्य रोग नलागुन भनि ५ ग्राम मालाथियन या रोगर प्रति लिटर पानिमा घोलि १ वर्ग मिटरमा छर्नुहोस्। ५ग्राम वेविस्टन या ट्राइकोडर्मा प्रति १ लिटर पानि मा घोलि १ वर्ग मिटरमा छर्नु होस्। यसरि तयार भयको जमिन लाइ अधिकमा १फिट उठायर क्यारि वनाइ माटोका डल्ला फोरि वुर्वुराउदो गराउनुहोस्। त्यस पछि २.५० से०मि० गहिरो र चैाडा धर्का कोरि २.५० से.मि को फरकमा १ ,१ दाना विउ रोपनुहोस।यो माघ को ५ गते देखि फाल्गुण२५ गते भित्र गर्न सकिन्छ। यसरि विउ रोपि सकेपछि नर्सरिलाइ पुर्ण रूपमा भिज्ने गरि सिन्चाइ गर्ने।यसरि सिचाइ गरेपछि खर,पराल या जुटको वोरिले ढोकि माथि वाट पलास्टिक को टनेल वनाइ ढोक्नुहोस्। यसो हुदा विरूवाको अङ्कुरण छिटो हुन्छ।वेर्ना जमाउदा पोलि व्याग मा पनि जमाउन सकिन्छ। यसरि जमायको नर्सरि मा माटो को सुक्का पन हेरि अावश्यकाता अनुसार १ दिन देखि ५ दिन को फरकमा सिचाइ गर्नु पर्दछ। १५ देखि २५ दिन भित्र मा विरूवा अङ्कुरण हुन्छन। यसरि तयार भयका वेर्ना लाइ १५ देखि२५ दिन मा हल्का मल दिदै जानुहोस।१,१ ग्राम युरिया,पोटास,नाइट्रोजन,फस्फोरस( या गोवर मल १ किलो) १,१ लिटर पानिमा घोलि स्प्रे गर्नुहोस। वेर्नामा ढुसि , झुसिल किरा तथा अन्य किट को प्रकोप भयको खण्डमा क्रमश वेविस्टिन र ट्राइको डर्मा ढुशि विरूद्द।तेस्तै हर्ड ,डेल्फिक,वायोलिक,रोगर, नुभान, मालाथियन,अादि। यसरि वेर्ना वढ्दै गयपछि स्रावण, भाद्र मैनामा २० किलो गोवर मल या कम्पोस्ट मल,१०० ग्राम का दरले युरिया,पोटास,नाइट्रोजन,फस्फोरस मिलाइ १वर्ग मिटर खाडल मा माटो सङ्ग वरावर मिलायर खाडल तयार गर्ने।खाडल खन्दा जेष्ठ ,अाषाढ मैना उत्तम हुन्छ। खाडल खनेर वेर्ना लगाउदा प्रति खाडल ५ ग्राम जिङ्क सल्फेट मिलाउनु होला यसो गर्दा वोट पहेलो भयर फल झर्ने सम्भावना पुर्ण वन्द हुन्छ,खाडलका फाइदा हरू किट तथा ढुशिजन्य रो लाग्न कम हुन्छ, जरा फैलनमा मद्दत पुग्छ र वेर्ना पुस्ट हुन्छन्। यसरि तयार भयको जमिनमा २ किलो मल माटो सङ्ग मिलायर खाडलकको विच मा लगाउनु होस। पुराना वेर्ना उपलव्ध भयमा फाल्गुण मैनामा लगउन सकिन्छ।सिचाइ भरपपुर मात्रामा हुनु प्रदछ। माटो को चिस्यान हेरि वेर्ना नसरून्जेल ५ दिनको फरकमा सिन्चाइ गर्नु पर्छ।वेर्ना लगाउदा लाइन देखि लाइन को दुरि १८ फिट र वेर्ना देखि वेर्ना को दुरि१५ फिट उत्तम हुन्छ।तल को खालि जमिनमा अक्वरे खर्सानि,वेसार र अदुवा लगाउदा राम्रो हुन्छ। १ सालमा २ पटक मल दिनु पर्छ।अाषाढ र अाश्विन मा ५० किलो गोवर मल,२ किलो एस .एस.पि,०.५ किलो पोटास र १ किलो ३०० ग्राम युरिया हालि प्रशस्त सिन्चाइ गर्नु पर्छ। हिउदमा १५ दिनको फरकमा सिन्चाइ गर्नु पर्छ।। ३ सालमा फल दिन सुरू हुन्छ।कलमि गरेको वेर्ना ले लगायको अर्को साल फल दिन्छ तर लामो समय टिकाउ हुदैन। सुन्तला का फल पुस्ट, सुन्दर होउन भनि वोरेक्स नामक दवाइ र वोरन नामक दवाइ प्रति लिटर पानिमा ३ मि.लि घोलि स्प्रे गर्नु प्रदछ। फल झर्ने वेर्ना लाइ उखेलेर नस्ट गर्नु पर्छ अन्यथा महामारि रूप लिन्छ। यसको विकल्पमा कपरअक्सिटिभाइड नामक दवाइ वजारमा उपलव्ध छ यसवाट यो समस्या पुर्ण निधान हुन्छ। वारूले किराको निधानको लागि फिरामोट्रेयाप १ विघामा १० वटा राख्दा पुर्ण निधान हुन्छ। तेस्तै सदाफल फलाउदा सिजन मा फल कम लाग्छन् तेसैले सदाफल राख्दा नोक्सन हुन्छ। यस्ता फुल लाइ टिपेर नस्ट गर्नु पर्छ। धेरै वोट छन् भने १० ग्राम युरिया १ लिटर पानिमा घोलि फुलमा स्प्रे गर्नाले फुल झर्दछन्।यसो गरेको खण्डमा विरूवाको सङ्कलित शक्ति वच्न गइ मैासमि फल धेरै र गुणस्तर युक्त हुन्छन्। तेस्तै कहिलेकाहि सुन्तालामा अन्य किट तथा झुसिलकिराको प्रकोप हुन्छ यसको नियन्त्रण फोरेट,नुभान, मालाथियन, रोगर, हर्ड,डेल्फिक,वायोलिक जस्ता थुप्रै किटनाशक अैाषधि प्रति लिटर पानिमा २.५ मि.लि घोलेर छर्दा पुर्ण निधान हुन्छ।झार पात नियन्त्रण तथा काटछाटमा निकै ध्यान दिनु अावश्यक छ। अति फलेको हागालाइ वासको टेका दिनु नितान्त अावश्यक छ।